Home ಅಂಕಣ ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಮಹಾಸಂಗಮ: ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಭವ್ಯ ವೈಭವ.
ಅಂಕಣಸುದ್ದಿ

ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಮಹಾಸಂಗಮ: ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಭವ್ಯ ವೈಭವ.

Share
Share

ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ ಲೇಖನೆ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಆಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯ ಅಪ್ರತಿಮ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಹರೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಆಕಾರ, ಭಂಗಿ, ಮಂಟಪಗಳ ಶೃಂಗಾರ ಹಾಗೂ ಆರಾಧನಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅನನ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ತವರು ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಸಿಕ ಗಾಂಭೀರ್ಯವೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಮುಂಬೈನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ಚಾ ರಾಜ’ನ ಗಂಭೀರ ಮುಖಭಾವ, ಉದ್ದನೆಯ ಸೊಂಡಿಲು ಹಾಗೂ ಭವ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನವಾಗಿರುವ ರಾಜಭಂಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪುಣೆಯ ಕಸ್ಬಾ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ದಗಡುಶೇಠ್ ಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೇಟಾ (ಪಗಡಿ), ಧೋತಿ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಪೇಶ್ವೆ ಕಾಲದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯ ಆರಾಧನೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಖೈರತಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಡುವ 60 ರಿಂದ 70 ಅಡಿಗೂ ಎತ್ತರದ ಪಂಚಮುಖಿ, ಸಪ್ತಮುಖಿ ಹಾಗೂ ದಶಮುಖಿಯಂತಹ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವರೂಪ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 108 ಅಡಿಯ ಬಂಗಾರದ ಗಣೇಶ, ಕೋಟಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳ ಗಣಪತಿಗಳು ಭಕ್ತಿಭಾವ ಮೂಡಿಸಿದರೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ಹಾಗೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಪುರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ರೂಪಗಳು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯ ಸಮತೋಲನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರು-ಉಡುಪಿಯ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ-ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಂಗಳೂರು ಶಾರದಾ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕಲೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಗಳಿರುವ ಆಕರ್ಷಕ ಮಂಟಪಗಳು ಹಬ್ಬದ ಕಳೆಯನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗ್ರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮನೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪೆಂಡಾಲ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ (Eco-friendly) ಮೂರ್ತಿಗಳ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹೂವು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾವಯವ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಾಲ ಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ೫೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಿಡ/ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಹಸಿರು ಗಣಪತಿಯಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಗಿಡವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ‘ಬೀಜ ಗಣಪತಿ’ (Seed Ganesha) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಯ ಹೊಸ ಅಲೆ ಎಬ್ಬಿಸಿವೆ.

ಜನರ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ನಿಲುಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಾ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಡೆದ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಮರವಾಗಿಸುವುದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲತೆ. ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಕಲಾವಿದರು ವಿಶ್ವಕಪ್ ವಿಜೇತ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಲಿಯೋನೆಲ್ ಮೆಸ್ಸಿ ಶೈಲಿಯ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದ್ದ ಆರ್‌ಸಿಬಿ (RCB) ಥೀಮ್ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯಂತೆ, ಈ ಬಾರಿಯೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿವ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಗೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಡಿಕೆ, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹತ್ತಿಯಂತಹ ನವೀನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದ್ಭುತ ಗಣಪತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಎಐ  ಪ್ರೇರಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನವಿಲುಗರಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೃಷ್ಣ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಅವತಾರ ಹೋಲುವ ಗಣೇಶ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿನ/ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಲೇಪನವಿರುವ (Stone/Wood Finish) ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ವೈರಲ್ ಆಗುತ್ತಿದ್ದು, ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.

ವಿಸರ್ಜನಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೃದ್ಧರವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಅದಮ್ಯ ಉತ್ಸಾಹ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ವೇದ ಮಂತ್ರಘೋಷಗಳು, ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ಭಜನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿರುವ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು, ಜಾತಿ-ಮತ-ಪ್ರಾಂತಗಳ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಿ ಇಡೀ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಏಕತೆಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಿಂದೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅನನ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಕರು:

ತಾಯಪ್ಪ ಮರ್ಚೆಡ್.

Share
Related Articles
ಅಂಕಣಸುದ್ದಿ

ಒಂದೇ ಒಂದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸದೆ ಮಾಯಾನಗರಿ ಮುಂಬೈ ಆಳಿದ ‘ಸುಲ್ತಾನ್’!

ಬಡತನದ ಕೂಲಿಯಿಂದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬೆರಗಾಗುವಂತೆ ಬೆಳೆದ 'ಹಾಜಿ ಮಸ್ತಾನ್' ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್ ಡಾನ್‌ನದ ರೋಚಕ ಕಥೆ...

ಸುದ್ದಿ

ಕವಿತೆ ವಾಚಕರೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೇ ವಾಚಕರು: ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಗುಂದುತ್ತಿದೆಯೇ( ಸಾರ್ವಜನಿಕ) ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಸಕ್ತಿ?

  ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ ಸುದ್ದಿ|ಕಾರಟಗಿ. ಕಾರಟಗಿ (ಕೊಪ್ಪಳ): ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಭ್ರಮವಾಗಬೇಕಿದ್ದ...

ಸುದ್ದಿ

ಗಂಗಾವತಿಯ ಹಿರಿಯ ಉದ್ಯಮಿ ಬಸವರಾಜ ಅಮರಪ್ಪ ಅರಳಿ ನಿಧನ; ನಾಳೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ.

  ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ ಸುದ್ದಿ|ಗಂಗಾವತಿ. ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದ ಸಾಹಿತಿ ನಾಗಭೂಷಣ ಅರಳಿ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ;...

ಸುದ್ದಿ

ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧವಾಣಿ ಕಿಬಾಣ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ.

        ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ ಸುದ್ದಿ|ಗಂಗಾವತಿ. *ನ.21ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ – ಕಾರ್ಟೂನಿಸ್ಟ್...