ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ | ಸಂಪಾದಕೀಯ.
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ ಹಸಿವು ನೀಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿರುವ ‘ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಕಿಚನ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೀಗ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯೂಟ ನೌಕರರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ಈ ಆತಂಕದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟ ತಂದೊಡ್ಡಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮರೆಯಬಾರದು.
ಏನಿದು ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಕಿಚನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ? ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಿಸಿಯೂಟ ತಯಾರಿಸಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಐದರಿಂದ ಹತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಅಡುಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಚಿಂತನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲನೆಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಬೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬೆಲೆ ತೆರುವುದು ಯಾರು? ಎಂಬುದು ಈಗ ಎದುರಾಗಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಗೌರವಧನಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳಾ ಅಡುಗೆಯವರು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕಿಯರ ಬದುಕು ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗೆ ಸಿಲುಕುವ ಆತಂಕವಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ನಡುವೆ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬಿಸಿಯೂಟದ ಕೆಲಸವೇ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳು ಆರಂಭವಾದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಇವರ ಉದ್ಯೋಗದ ಭವಿಷ್ಯವೇನು? ಇವರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆಯೇ? ಗೌರವಧನ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವೇನು? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡದೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮುಂದಾಗುವುದು ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಆತಂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ದುರ್ಬಲ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬದುಕನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದೀತು.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ಆಹಾರದ ತಾಜಾತನ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಾಗುವ ಬಿಸಿಬಿಸಿಯಾದ ಊಟಕ್ಕೂ, ದೂರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಿ ವಿತರಿಸುವ ಆಹಾರಕ್ಕೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಊಟ ತಣ್ಣಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಸೂಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ, ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಜತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದಿನಸಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಖರೀದಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೈಗೆ ಹೋದರೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಮೇಲಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವುದು, ಅಗತ್ಯ ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಅಡುಗೆ ನೌಕರರಿಗೆ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು, ಗೌರವಧನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳಾಗಬಹುದು. ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಕಿಚನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾದರೂ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪೋಷಕರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಬಿಸಿಯೂಟ ನೌಕರರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನೌಕರರ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಲಿಖಿತ ಭರವಸೆ ನೀಡಬೇಕು.
ಮಕ್ಕಳ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವಿರಲಿ; ಬಿಸಿಯೂಟ ನೌಕರರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಭದ್ರತೆಯಿರಬಾರದು. ಇದೇ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಶ್ರಮಿಸುವ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬದುಕಿನ ಭದ್ರತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಒಂದು ವರ್ಗದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದ ಬದುಕನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವುದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ, ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ತಲುಪಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ನೌಕರರ ಶ್ರಮಕ್ಕೂ ಗೌರವ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಆತುರದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗದೆ, ಎಲ್ಲರ ಹಿತವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸರ್ಕಾರ ಸಮಗ್ರ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಕಿಚನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಊಟದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೂ, ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿಗೂ ಕುತ್ತು ಬರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಲಿ.