ಮರ್ಚೆಡ್ ಡೇಸ್ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ:
ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸಂಭ್ರಮ ಈಗಿಲ್ಲ; ಆಸೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಿವೆ, ಜೇಬು ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಕನಸುಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮತ್ತೊಂದು ದೀಪಾವಳಿ!
ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಶಿಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ದೀಪಾವಳಿ ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತ, ಬದುಕಿನ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಮನೆಮನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ತುಂಬುವ ಸಂಭ್ರಮ. ಆದರೆ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪವೂ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೀಪಾವಳಿ ಬಂತೆಂದರೆ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಸಡಗರ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ಘಮಲು, ಪಟಾಕಿಗಳ ಅಬ್ಬರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದೇ ದೀಪಾವಳಿ ಬಂದರೂ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಖರ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳಿವೆ, ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಿವೆ, ಬೆಳಕಿನ ಅಲಂಕಾರಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಜನಸಾಮಾನ್ಯನ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಇಂದಿನ **’ಮಿಡ್ಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ದೀಪಾವಳಿ’**ಯ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ.
ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ. ಅಪ್ಪ ಯಾವುದೋ ಖರ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರೆ, ಅಮ್ಮ ಮನೆಯ ದಿನಸಿ, ಹಬ್ಬದ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಖರ್ಚನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಗ ಬಂದು, “ಪಪ್ಪಾ, ಕಳೆದ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲೇ ಬೈಕ್ ಕೊಡಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಿ. ನಾನು ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಸೈಕಲ್ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಅದೂ ಕೊಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಡಿಗ್ರಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನಾದರೂ ಒಂದು ಬೈಕ್ ಕೊಡಿಸಿ ಪಪ್ಪಾ” ಎಂದು ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮಗಳಿಗೂ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ, ತಾಯಿಗೂ ಮನೆಯ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ, ತಂದೆಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿಗೂ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಡ್ಡಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಸಾವಿರಾರು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಿತ್ಯದ ವಾಸ್ತವ. ಆಸೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಕನಸುಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಕೈಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ಆಸೆಗಳು ಆಸೆಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ; ಕೆಲವು ಕನಸುಗಳು ಮುಂದಿನ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳುತ್ತವೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಕಾಯುವಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿಗಳು, ದಿನಸಿ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಹೂವು-ಹಣ್ಣಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಡವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆಂದು ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಣ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿ, ಮನೆಗೆ ಬಣ್ಣ, ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಪಟಾಕಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಜೆಟ್ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮೂಡಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ದಿನಸಿ ಸಾಮಗ್ರಿ, ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆ, ಬೇಳೆಕಾಳು, ಸಕ್ಕರೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಸೇರಿದಂತೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಜನರ ಖರ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ. ಹಣತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಖರೀದಿಸುವ ಮುನ್ನ ಎರಡು ಬಾರಿ ಯೋಚಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳ ಮನೆಯ ಖರ್ಚು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇಎಂಐ, ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ, ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳ ನಡುವೆ ಹಬ್ಬದ ಬಜೆಟ್ಗೆ ಜಾಗವೇ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೂ ಅದರ ನೆರಳು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೂ, ಅಕಾಲಿಕ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಹಾಳುಮಾಡಿದರೂ ಅದರ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತ ರೈತನ ಜೇಬಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಯ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬೆಲೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ರೈತನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಉಳಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ರೈತನ ಆದಾಯ ಕುಗ್ಗಿದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೂ ಬೀರುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಬೇಕು, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಬೇಕು, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ರೈತನಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಆ ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಕೊರತೆ, ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸದ ಅಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೇತನ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗದಿರುವುದು ಯುವಜನರು ಹಾಗೂ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ದಿನದ ದುಡಿಮೆಯೇ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವಾಗ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಣ ಹೊಂದಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಹೀಗಾಗಿ ರೈತನ ಹೊಲದಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕನ ದುಡಿಮೆಯವರೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸರಪಳಿ ಹಬ್ಬದ ಬೆಳಕನ್ನೂ ಮಂಕಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪಾಲಿಗೂ ವರ್ಷದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ಹಬ್ಬದ ಸೀಸನ್ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ಬಟ್ಟೆ, ಪಾತ್ರೆ, ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು, ಪಟಾಕಿ, ಹೂವು-ಹಣ್ಣು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಆನ್ಲೈನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಬಂದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಬೆಲೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅಂಗಡಿ ಬಾಡಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್, ಕೆಲಸಗಾರರ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಜಿಎಸ್ಟಿ ಸೇರಿದಂತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಪಟಾಕಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿ, ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳು, ಸಮಯದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಯಮಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ನೆರವು ದೊರೆಯಬೇಕಿದೆ. ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಮಾರಾಟವಾಗದೆ ಉಳಿದ ಸರಕುಗಳು, ಬಾಕಿ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗದ ನಿರಾಸೆ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳು ಬೆಳಗಿದರೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಾಭದ ಬೆಳಕು ಕಾಣದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೇನು? ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಸುವುದೇ ಹಬ್ಬವೇ? ದುಬಾರಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದೇ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಾರ್ಥಕತೆಯೇ? ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದೇ ದೀಪಾವಳಿಯ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ. ಇಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಂಬರಕ್ಕಿಂತ ಸರಳತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿ, ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಸಾಲದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇರುವ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ವಿವೇಕದ ನಡೆ. ಬೀದಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆ ತಯಾರಿಸುವ ಕುಂಬಾರನಿಂದ ಹಣತೆ ಖರೀದಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹೂವು-ಹಣ್ಣಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು, ಸ್ಥಳೀಯ ನೇಕಾರರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತೊಂದು ಬಡ ಕುಟುಂಬದ ಒಲೆಯನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸಿದಾಗಲೇ ಹಬ್ಬದ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ ಈಡೇರುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆ, ಮಿತವಾದ ಖರ್ಚು, ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ದೀಪಾವಳಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದು.
ಕಾಲಚಕ್ರ ಉರುಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೀಪಾವಳಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ರಂಗೋಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಹಣತೆಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತವೆ, ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳ ಅಬ್ಬರವಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ನಡುವೆ ಮೌನವಾಗಿ ಹಬ್ಬ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಬೆಳಗಿಸುವವರ ನಡುವೆ, ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಆಸೆಯನ್ನೂ ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವರ ಬದುಕು ಪಟಾಕಿಯಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಬದುಕು ಸದ್ದು ಮಾಡದ ‘ಟುಸ್’ ಪಟಾಕಿಯಂತೆ ಯಾರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಾರದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ಸತ್ತಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವಾದರೂ ಮಕ್ಕಳ ಆಸೆ ಈಡೇರಿಸಬೇಕು, ಮನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕು, ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಕನಸುಗಳು ಮಾತ್ರ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೂ ಇಂದಿನ ದೀಪಾವಳಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅಂತರವೇ ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಟು ವಾಸ್ತವ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ವರ್ಷದ ದೀಪಾವಳಿ ಅನೇಕರ ಪಾಲಿಗೆ ‘ಮಿಡ್ಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ದೀಪಾವಳಿ’**ಯಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವಾದರೂ ಬದುಕಿನ ಕೆಲವು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಉಳಿದಿದೆ; ಸಂಭ್ರಮದ ಹಬ್ಬವಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಖರ್ಚಿನ ಚಿಂತೆ ಮನೆಮಾಡಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯನ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗಿರುವುದು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಎಷ್ಟು ದುಬಾರಿ ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಸಿದ್ದೇವೆ ಅಥವಾ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಂತೋಷದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಹಬ್ಬದ ಬೆಳಕು ಕೇವಲ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ರೈತನ ಬದುಕಿಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕನ ದುಡಿಮೆಗೆ, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕನಸುಗಳಿಗೂ ತಲುಪಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ದೀಪಾವಳಿ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಹಬ್ಬವಾಗುತ್ತದೆ.